ह

हदेवनागरी वर्णमालाको तेत्तिसौँ व्यञ्जन, स्वरयन्त्रमुखी, कण्ठ्य, सङ्घर्षी, घोष, महाप्राण व्यञ्जन वर्ण; संस्कृत परम्पराअनुसार ऊष्म र नेपाली उच्चारणअनुसार श्वसित ध्वनि; लेख्य रूपमा सो वर्ण वा ध्वनिको प्रतिनिधित्व गर्ने लिपिचिह्न; दुईगोडे ह; हली ह । हँवि.बो. [सं. हुम्] १. प्रायः आफूभन्दा साना व्यक्तिको बोलावटको प्रत्युत्तरमा भनिने शब्द; हइ । २. आश्चर्य, विस्मय, जिज्ञासा, स्मृति आदि प्रकट गर्दा मुखबाट अकस्मात् निस्कने शब्द । ३. कुराकानीका अवसरमा केही कुरो नसुनी वा स्पष्ट नभई दोहोर्‍याउन जोड दिने शब्द । ४. शारीरिक दुःख, पीडा आदिमा शरीरबाट निस्कने शब्द; अँ । हँकाइना. [√ हाँक् (+आइ)] मोटर, बग्गी आदि हाँक्ने भाव, क्रिया वा प्रक्रिया; वाहन चलाउने काम । हँकाइनुक.क्रि. हाँक्न लाइनु । हँकाउनुप्रे.क्रि. हाँक्न लाउनु । हँकुवावि. १. रथ, बग्गी आदि चलाउने वा हाँक्ने; हाँकिएको । ना. २. हाँक्ने व्यक्ति; चालक । हँखीना. [नेवा.] सोझो गरी काठ काट्न वा चिर्न काठमा चिनु लाइने कालो रङको धागो बेर्ने सानो लट्टाई । हँगालोना. [हाँगो+आलो] १. जमिनको गहिरो भाग उठाउन रुखका हाँगाबिँगा छापिएको ठाउँ । २. त्यसरी छापिएका हाँगाबिँगा । हँडिकना. रुपियाँ, पैसा वा यस्तै अन्य वस्तु केही समयका लागि सापटी लिन विश्वासका लागि दिइने वस्तु; धितो; धरोट । हँडिदोवि. १. सडेर वा बिग्रेर हरियो भावको देखिने; अमिल्चो र उग्लिएको स्वाद भएको (पानी, मही आदि) । २. रगत, बोसो आदिको भाग मिसिएको र हल्का रातो (पानी) । हँपाइना. [हाँप्+आइ] हाँप्ने भाव, क्रिया वा प्रक्रिया । हंसना. [सं.] १. प्रायः तलाउ, पोखरी आदिमा बस्ने एक प्रसिद्ध चरो; हाँस । २. जीवनशक्ति; प्राण । ३. होस; चेतना; सुद्धी । ४. जीवात्मा । ५. परब्रम; ईश्वर । ६. विष्णुका चौबिस अवतारमध्ये एक । ७. सूर्य । ८. सन्न्यासीको एक वर्ग । ९. सास तान्दा 'ह' र छोड्दा 'स' गरी प्राणीले सास फेर्दा स्वतः उच्चारण गर्ने मन्त्र; अजपा मन्त्र । हंसगतिना. १. हाँसको जस्तो चाल; हाँसको जस्तो हिँडाइ । २. जीव गएर परमात्मामा लीन हुने काम; सायुज्यमुक्ति । हंसगामिनीवि. हाँसको जस्तो हिँडाइ भएकी (स्त्री) । हंसराजना. १. रजहाँस । २. खस्रा, केही घुँगुरिएका पात र मसिना लामा डाँठ हुने, विविध रङका फूल फुल्ने तथा प्रायः पत्थरिलो जमिनमा पाइने एक पोथ्रो वा त्यसैको फूल । हंसिनी/हंसीना. पोथी हाँस । हँसमुखवि. [हाँस्+मुख] १. सधँहसिलो मुख हुने; बोलीवचनमा प्रसन्न मुद्रा भएको । २. हँसीमजाक गर्ने; ठट्यौलो; विनोदी । हँसाइना. [√ हाँस् (+आइ)] १. हाँस्ने भाव, क्रिया वा प्रक्रिया । [हँसाउ+आइ] २. हँसाउने भाव, क्रिया वा प्रक्रिया । हँसाइनुक.क्रि. हाँस्न लाइनु । हँसाउनुप्रे.क्रि. हाँस्न लाउनु; हाँस्ने पार्नु; हाँसो उठाउनु ।